رحمان سعادت،اقتصاددان در گفتوگو با خبرنگار ایبنا با تشریح عوامل اثرگذار بر نوسانات نرخ ارز، افزایش نقدینگی، تورم، تغییرات عرضه و تقاضای ارز و انتظارات سیاسی و اقتصادی را از مهمترین متغیرهای مؤثر بر این بازار دانست و بر ضرورت مدیریت همزمان عرضه و تقاضا، اصلاح نظام بانکی و هماهنگی سیاستهای اقتصادی تأکید کرد.
وی با بیان اینکه نوسانات نرخ ارز در اقتصاد ایران تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی و سیاسی قرار دارد، اظهار کرد: افزایش حجم نقدینگی و چاپ پول یکی از عوامل مهمی است که آثار آن معمولاً با چند ماه تأخیر در اقتصاد نمایان میشود و خود را در قالب افزایش تورم نشان میدهد.
سعادت افزود: بر اساس نظریههای اقتصادی، از جمله دیدگاه میلتون فریدمن، ارز نیز مانند سایر کالاها تحت تأثیر تورم قرار میگیرد و زمانی که سطح عمومی قیمتها افزایش پیدا میکند، نرخ ارز نیز متناسب با آن تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. از این منظر، حتی امکان شکلگیری نرخهای بالاتر برای دلار نیز وجود دارد و اگر این رابطه را مبنا قرار دهیم، نرخهایی در محدوده ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تومان نیز دور از ذهن نیست.
کاهش واردات در دوران جنگ و تغییر تقاضای ارزی
این اقتصاددان در ادامه به تأثیر شرایط جنگی بر بازار ارز اشاره کرد و گفت: در دوره جنگ، با کاهش حجم واردات، تقاضای واقعی برای ارز نیز کاهش پیدا کرد و همین موضوع مانع از آن شد که آثار افزایش نقدینگی به شکل کامل و فوری در بازار ارز نمایان شود.
وی افزود: در آن دوره، به دلیل محدود شدن ارتباطات تجاری، بهویژه از مسیر امارات و کشورهای حوزه خلیج فارس و همچنین محدودیتهای ایجادشده در تنگه هرمز، بخش قابل توجهی از واردات کشور متوقف یا با کاهش جدی مواجه شد و در نتیجه تقاضای ارزی نیز سرکوب شد.
به گفته سعادت، پس از برقراری آتشبس و بازگشایی مسیرهای تجاری، شرایط تغییر کرد و در کنار افزایش صادرات نفت و کالاهای صادراتی ایران، تقاضا برای بازسازی ذخایر کالاهای اساسی، کالاهای استراتژیک و سایر نیازهای وارداتی نیز افزایش یافت.
وی ادامه داد: در واقع بخشی از تقاضایی که طی دو تا سه ماه گذشته بهصورت موقت سرکوب شده بود، دوباره وارد بازار شد و همین موضوع میتواند فشار بیشتری بر بازار ارز ایجاد کند.
انتظارات سیاسی و روانی در بازار ارز
سعادت یکی دیگر از عوامل مؤثر بر نوسانات نرخ ارز را انتظارات روانی ناشی از تحولات سیاسی و بینالمللی دانست و اظهار کرد: بازار ارز علاوه بر متغیرهای اقتصادی، بهشدت تحت تأثیر انتظارات قرار دارد و اخبار سیاسی میتواند بر رفتار معاملهگران اثر بگذارد.
وی افزود: طی هفتههای گذشته شاهد افزایش تنشهای سیاسی و تحرکات آمریکا، رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای دیگر بودهایم که چنین تحولاتی میتواند انتظارات روانی در بازار ارز را تغییر دهد و بر رفتار فعالان بازار اثر بگذارد.
ورود منابع ارزی، یکی از راهکارهای مدیریت بازار
این اقتصاددان درباره نقش درآمدهای نفتی در مدیریت بازار ارز نیز گفت: اگر منابع ارزی حاصل از صادرات نفت و سایر منابع ارزی کشور وارد چرخه اقتصادی شود، دولت میتواند از طریق افزایش عرضه ارز، پاسخگوی بخش مهمی از تقاضای موجود باشد.
سعادت افزود: مدیریت همزمان عرضه ارز و کنترل تقاضا میتواند به کنترل نرخ ارز کمک کند و امیدواریم دولت بتواند در ماههای آینده بازار ارز را مدیریت کند.
وی با اشاره به شرایط تورمی اقتصاد ایران تصریح کرد: با توجه به تورم سنگینی که در اقتصاد ایجاد شده و حتی در برخی کالاهای خوراکی رشدهای بیش از ۱۰۰ درصدی مشاهده میشود، نمیتوان انتظار داشت نرخ ارز بدون توجه به این متغیرهای بنیادی برای مدت طولانی ثابت بماند.
عملکرد قابل قبول بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز
سعادت در ارزیابی عملکرد بانک مرکزی گفت: با وجود تمام فشارهای اقتصادی و شرایط جنگی، مدیریت بازار ارز در مجموع قابل قبول بوده است.
وی افزود: رئیس کل بانک مرکزی از تجربه کافی در حوزه ارزی برخوردار است و از نیروهای متخصص نیز در این حوزه استفاده کرده است. همچنین تغییرات مدیریتی در بخش ارزی بانک مرکزی نیز به نظر میرسد در راستای اجرای یک راهبرد جدید انجام شده که آثار مثبتی به همراه داشته است.
این اقتصاددان با اشاره به اینکه حفظ نرخ دلار در محدوده فعلی، با توجه به شرایط اقتصادی و جنگی کشور، قابل توجه است، اظهار کرد: شخصاً تصور میکردم نرخ دلار پیش از پایان سال گذشته وارد کانال بالای ۲۰۰ هزار تومان شود، اما مدیریت سیاستگذار در بازار ارز باعث شد این اتفاق رخ ندهد.
وی ادامه داد: شاید برخی منتقدان افزایش نرخ دلار تا محدوده ۱۹۰ هزار تومان را بهعنوان نقطه ضعف دولت مطرح کنند، اما اگر شرایط ویژه اقتصادی و جنگی کشور را در نظر بگیریم، باید پذیرفت که حفظ نرخ ارز در این محدوده نشاندهنده مدیریت مناسب و هوشمندی بانک مرکزی در تنظیم عرضه و تقاضای ارز است.
اصلاح نظام بانکی؛ مکمل مدیریت بازار ارز
سعادت در بخش دیگری از این گفتوگو، اصلاح نظام بانکی را یکی از الزامات مدیریت بازار ارز عنوان کرد و گفت: یکی از مهمترین ابزارهای کنترل بازار ارز، نرخ سود بانکی است.
وی افزود: اگر نرخ سود بانکی به شکل منطقی و مدیریتشده افزایش پیدا کند، بخشی از نقدینگی سرگردان جامعه به سمت شبکه بانکی هدایت خواهد شد و این موضوع میتواند فشار تقاضا بر سایر بازارها از جمله بازار ارز را کاهش دهد.
این اقتصاددان تصریح کرد: در شرایطی که نرخ تورم حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد است، نرخ سود بانکی ۲۰ درصدی عملاً کارایی لازم را ندارد و قدرت بانکها برای جذب نقدینگی را کاهش داده است.
سعادت با تشبیه وضعیت فعلی بانکها به شمشیربازی که شمشیر خود را از دست داده است، گفت: بانکها در چنین شرایطی ابزار لازم برای جذب منابع را در اختیار ندارند و در نتیجه نقدینگی سرگردان وارد بازارهای مختلف شده و به تورم و افزایش قیمتها دامن میزند.
وی تأکید کرد: مدیریت بازار ارز بدون اصلاح نظام بانکی امکانپذیر نیست و این دو حوزه باید همزمان مورد توجه سیاستگذار قرار گیرند.
سیاستهای اقتصادی به زمان نیاز دارند
این اقتصاددان در پایان خاطرنشان کرد: دولت، بانک مرکزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی در حال اجرای برنامههای اقتصادی هستند و باید فرصت داد تا آثار این سیاستها نمایان شود.
وی افزود: سیاستهای اقتصادی ذاتاً نیازمند زمان هستند و نباید تنها بر اساس نتایج کوتاهمدت درباره آنها قضاوت کرد. همانگونه که اصلاحات ارزی سال گذشته اگرچه تبعاتی به همراه داشت، اما در نهایت موجب شد کشور در تأمین کالاهای اساسی و ذخایر استراتژیک با بحران مواجه نشود.
به گفته سعادت، مدیریت بازار ارز نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ در سمت عرضه و تقاضاست و در کنار سیاستهای ارزی، اصلاح نظام بانکی و هدایت نقدینگی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
